تبلیغات
جمال آفتاب - تفکر، بالاترین عبادت


حتماً شما هم این روایت را حضرت محمد (صلی‌الله علیه و آله و سلم) شنیده‌اید که: «تفکـر ساعه خیر من عباده سبعین سنه: یک ساعت فکر کردن بهتر از هفتاد سال عبادت است»[1]؛ اما سؤال اینجاست که منظور چه تفکری است که این‌همه اهمیت دارد و مهم است؟


قرآن کریم می‌فرماید فکر کنید. بعد خودش هم می‌فرماید درباره چه چیزی فکر کنید؛ یعنی این خودش یک نعمت است. این همان چیزی است که انسان را به سعادت می‌رساند. سالک همیشه در تفکر این نظام و آفریننده آن است. فکر در هستی است که انسان را پرواز می‌دهد.

تفکر در عالم خلقت

یکی از جنبه های تفکر سودمند، تفکر در نظام خلقت است. در قرآن این نحوه تفکر بسیار مورد توصیه قرارگرفته است. من‌جمله می‌فرماید:

 «إِنَّ فِی خَلْقِ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلافِ اَللَّیْلِ وَ اَلنَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی اَلْأَلْبابِ اَلَّذِینَ یَذْکُرُونَ اَللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ: یقیناً در آفرینش آسمان‌ها و زمین، و آمدورفت شب و روز، نشانه‌هایی [بر توحید، ربوبیّت و قدرت خدا] برای خردمندان است. آنان که همواره خدا را ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد می‌کنند، و پیوسته در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند». (آل عمران/190 و 191)

شکی نیست که اگر انسان در کار عالم و در نظامات عالم و در دقایق مخلوقات تأمل و دقت کند و هدفش از این تأمل و دقت و کشف رازهای عالم این باشد که به حقیقت، بیشتر راه یابد و خدا را بیشتر بشناسد.

تفکر در تاریخ

یکی دیگر از جنبه تفکراتی که در خود قرآن مجید به آن‌ها توجه شده است تفکر در تاریخ و در سرنوشت و سرگذشت اقوام و ملل گذشته است.

قرآن، قصص و حکایات و چیزهایی را که ما اسمش را «تاریخ» می‌گذاریم به‌طور اشاره ذکر می‌کند، ولی قسمت‌هایی را که جنبه آموزش در آن زیاد است بیشتر یادآوری می‌کند و مخصوصاً این مطلب را توجه می‌دهد که ما قصه و حکایت را ذکر نمی‌کنیم فقط برای اینکه یک سمری به‌اصطلاح شده باشد و یک وقتی گذرانده باشید؛ بلکه برای آن است که عبرت بگیرید و تفکر کنید: «فَاقْصُصِ اَلْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ: پس این داستان را [برای مردم] حکایت کن، شاید [نسبت به امور خویش] بیندیشند». (اعراف/176)

پس تفکر نقش سرنوشت‌ساز برای انسان دارد. چه‌بسا یک ساعت فکر کردن که سرنوشت انسانی را تغییر داده و بسا عبادت‌های چندین ساله که با غفلتی به بی‌حاصلی انجامیده است.

عن الحسن الصیقل قال: سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عما یروی الناس أن تفکر ساعة خیر من قیام لیلة، قلت: کیف یتفکر؟ قال: یمر بالخربة أو بالدار فیقول: أین ساکنوک، أین بانوک، ما [با] لک لا تتکلمین حسن بن صیقل می‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: مردم از پیامبر روایت می‌کنند که اندیشیدن یک ساعت، بهتر از عبادت یک شب است، این چه اندیشه‌ای است و چگونه باید فکر کرد؟.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: هنگامی که انسان از کنار خرابه‌ای می‌گذرد، بگوید: آنها که در تو سکونت داشتند، کجایند؟ آنها که تو را ساختند کجایند؟ چرا سخن نمی‌گوئی؟[2]

با توجه این حدیث شریف می‌توان فهمید که، تفکری برتر از عبادت است که موجب عبرت گرفتن و تعمق در احوال خود، و رابطه‌ی باخداست، که امام علیه السلام این مضمون را با طرح مصداقی بیان کرده‌است.

 ازاین‌رو حضرت امام (رحمه الله علیه) دراین‌باره می‌فرماید:

«اگر انسان عاقل لحظه‌ای فکر کند، می‌فهمد که مقصود از این بساط چیز دیگری است و منظور از این خلقت، عالم بالا و بزرگ‌تری است و این حیات حیوانی مقصود بالذات نیست. و انسان عاقل باید در فکر خودش باشد و به حال بیچارگی خودش رحم کند و با خود خطاب کند: ای نفس شقی! که سال‌های دراز در پی شهوات، عمر خود را صرف کردی و چیزی جز حسرت، نصیبت نشد، خوب است قدری به حال خود رحم کنی، از مالک الملوک حیا کن و قدری در راه مقصود اصلی، قدم زن که آن موجب حیات همیشگی و سعادت دائمی است و سعادت همیشگی را مفروش به شهوات چندروزه فانی که آن‌هم به‌دست نمی‌آید، حتی با زحمت‌های طاقت‌فرسا». [3]

با توجه به آنچه که بیان شد می‌توان نتیجه گرفت آنچه که باعث رشد انسان در عالم هستی می‌شود، عبادت بر پایه تفکر است. شاید فرق عارف و عابد در این نکته ظریف باشد. عارف هر چه جلوتر می‌رود به حقارت و کوچکی خود و عظمت و بزرگی معبود هستی پی می‌برد و وقتی به او می‌گویی: تو که هستی؟ می‌گوید: بنده‌ای از بندگان خدا؛ اما عابد هر چه که جلوتر می‌رود، وقتی به او می‌گویی: تو که هستی؟ می‌گوید: من کسی هستم که 70 سال است عبادت می‌کنم. امام حسن (علیه السلامَ) چقدر زیبا فرمودند: «علَیکُم بِالفِکرِ فَإنَّه حَیاةُ قَلبِ البَصیرِ وَمَفاتِیحُ أبوَابِ الحِکمَةِ: از تفکر غافل نشوید؛ زیرا تفکر حیات‌بخش قلب آگاهان و کلید درهای حکمت است». [4]

----------------------------

1.      میرزا حسین النوری الطَبَرسی، مستدرک الوسائل، ج 2، ص 105

2.      کلینی، اصول کافی، ج 2، ص 54، باب التفکر.

3.      امام خمینی، چهل حدیث؛ نشر موسسه آثار امام خمینی، 1387 ش، ص 6.

4.      علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 78، ص 115.

                      معرفی منابع برای مطالعه بیشتر:

1.      دائرة المعارف قرآن کریم، ج 8، مدخل تفکر، ص 392.

2.      جهان‌بینی توحیدی، استاد شهید مرتضی مطهری.

3.       مبدأ و معاد، آیت‌الله جوادی آملی.

4.       راه خداشناسی، استاد جعفر سبحانی.

5.       راه شناخت خدا، محمدی ری‌شهری.

6.       خدا را چگونه بشناسیم، آیت‌الله مکارم شیرازی.

7.       الله شناسی (سه جلد)، علامه آیت‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی.





طبقه بندی: اعتقادی،
برچسب ها: تفکر، بالاترین عبادت، چیستی هستی، آفریننده هستی، تاریخ گذشتگان، عبرت گرفتن، عبادت،

تاریخ : دوشنبه 10 اسفند 1394 | 01:10 ق.ظ | نویسنده : محمد رضا خلیلیان | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.